ÇÖZGER Raporu Nasıl Alınır? ÇÖZGER Oranları Ne Anlama Gelir ?

 ÇÖZGER Raporu Nasıl Alınır? ÇÖZGER Oranları Ne Anlama Gelir?

Engelli ya da kronik hastalığı olan bir çocuğun ailesinin karşılaştığı en önemli belgelerden biri ÇÖZGER raporudur. Özel eğitim, evde bakım yardımı, rehabilitasyon, cihaz desteği ve vergi indirimi gibi pek çok hak bu rapora dayanır. Raporda neden "yüzde" yerine "özel gereksinim düzeyi" yazdığı ise çoğu aileyi şaşırtır. Bu rehberde ÇÖZGER raporunun nasıl alındığını, oranların ne anlama geldiğini, raporun süresini, 18 yaş geçişini ve itiraz sürecini adım adım anlatıyoruz.

ÇÖZGER raporu nedir?

ÇÖZGER, "Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu"nun kısaltmasıdır. 18 yaşını doldurmamış çocuklar için sağlık kurulunca düzenlenir ve çocuğun hangi sağlık, eğitim, rehabilitasyon ve sosyal hizmetlere ihtiyaç duyduğunu belirtir.

2019'da yürürlüğe giren yönetmelikten önce çocuklara da yetişkinler gibi engel yüzdesi verilirdi. Yeni sistem "oran" temelli değil, "gereksinim" temellidir. Değerlendirmede yalnızca hastalığın adına bakılmaz; çocuğun gelişim alanlarında hangi işlevlerinin kısıtlandığı ve bu nedenle hangi desteklere ihtiyaç duyduğu esas alınır. Bu değerlendirme Dünya Sağlık Örgütü'nün çocuklar için işlevsellik sınıflandırmasına (ICF-CY) dayanır.

ÇÖZGER raporu nasıl alınır?

1. Yetkili hastaneyi belirleyin

Raporu yalnızca Sağlık Bakanlığı'nın yetkilendirdiği hastaneler düzenleyebilir. Yetkili hastaneler Bakanlığın internet sitesinde yayımlanır. Yetkisiz bir kuruluştan alınan rapor kurumlarca değerlendirmeye alınmaz, bu yüzden başvurudan önce listeyi kontrol edin. Okul çağındaki çocuklarda rehberlik ve araştırma merkezi (RAM) randevusu için de geçerli bir ÇÖZGER istendiğinden bu adım önemlidir.

2. Dilekçeyle başvurun

Başvuruyu çocuğun velisi, vasisi ya da bakımından sorumlu kişi yapar. Başvuru dilekçesiyle yapılır.

3. Hekim değerlendirmesi ve konsültasyonlar

Çocuğu takip eden hekim, yoksa ÇÖZGER yetkili hekimi süreci başlatır. Aileden çocuğun temel gereksinimleri hakkında bilgi alınır, gerekli tetkikler istenir. Gereksinim birden fazla uzmanlık dalını ilgilendiriyorsa çocuk ilgili branşlara konsültasyon için yönlendirilir. Uzmanlar formlarda tanıyı, klinik bulguları, işlev kısıtlılıklarını ve çocuğun ihtiyaç duyduğu hizmetleri yazar.

Pratik ipucu: Önceki tüm tetkikleri, epikrizleri, takip raporlarını ve varsa eski engelli raporlarını yanınızda götürün. Eksik bilgi, işlev kısıtlılıklarının eksik yazılmasına yol açabilir.

4. Sağlık kurulu kararı

Tamamlanan form sağlık kuruluna gider. Kurul belgeleri inceler, gerekli görürse çocuğu davet eder ve özel gereksinim düzeyini belirler. Çocuğun her durumda kurula getirilmesi zorunlu değildir. 15 yaşını doldurmuş çocukların raporunda fotoğraf bulunması gerekir.

Birden fazla uzmanlık dalını ilgilendiren durumlarda kurul, en az dört uzman hekim, kurul başkanı ve ÇÖZGER yetkili hekimi olmak üzere en az altı daimi üyeden oluşur. Kurulun eksik oluşturulması veya imzaların eksik olması, itiraz aşamasında ileri sürülebilecek usul hatalarıdır.

5. Rapor teslimi

Rapor, başvurudan itibaren en geç 30 gün içinde tamamlanır ve Sağlık Bakanlığı sistemine kaydedilir. Sistemden rapor numarası alınmadan düzenlenen rapor geçersizdir. Teslim aldığınız gün raporu dikkatle okuyun: düzeyi, işaretlenen gereksinim alanlarını ve rapor süresini kontrol edin.

ÇÖZGER oranları ne anlama gelir?

ÇÖZGER'de engel oranı yazılmaz; özel gereksinim düzeyi yazılır. Ancak birçok kanun ve yönetmelik hâlâ yüzde eşiği aradığı için düzeyler yönetmeliğin Ek-3 tablosuna göre yüzdeye çevrilir.

Rapordaki ifade

Kısaltma

Karşılık gelen oran

Ağır engelli sayılır mı?

Özel gereksinimi vardır

ÖGV

%20 – %39

Hayır

Hafif düzeyde özel gereksinimi vardır

Hafif ÖGV

%40 – %49

Hayır

Orta düzeyde özel gereksinimi vardır

Orta ÖGV

%50 – %59

Hayır

İleri düzeyde özel gereksinimi vardır

İleri ÖGV

%60 – %69

Hayır

Çok ileri düzeyde özel gereksinimi vardır

Çok ileri ÖGV

%70 – %79

Evet

Belirgin özel gereksinimi vardır

BÖGV

%80 – %89

Evet

Özel koşul gereksinimi vardır

ÖKGV

%90 – %99

Evet

Hangi düzey ağır engelli sayılır?

"Çok ileri düzeyde özel gereksinimi vardır", "belirgin özel gereksinimi vardır" ve "özel koşul gereksinimi vardır" ifadelerinden biri raporda yazıyorsa çocuk, mevzuat uygulamasında ağır engelli kabul edilir. Evde bakım yardımı gibi ağır engelliliğe bağlanan haklarda çocuklar için bu üç ibareden birinin bulunması aranır.

Birden fazla gereksinim varsa oran nasıl belirlenir?

Yetişkin raporlarında birden fazla engel oranı bir formülle birleştirilir. ÇÖZGER'de böyle bir hesap yapılmaz. Her gereksinim alanı raporda ayrı ayrı yazılır ve işaretlenen alanlardan en üst düzeyde olanı çocuğun özel gereksinim düzeyi olur.

Örnek: İşitme alanında orta düzey, nörolojik gelişim alanında ileri düzey gereksinimi olan bir çocuğun düzeyi "ileri düzeyde özel gereksinimi vardır" olarak belirlenir.

Yüzde eşiği arayan düzenlemelerde hangi düzey yeterli?

Mevzuatın aradığı eşik

Karşılayan düzeyler

En az %40

Hafif, orta, ileri, çok ileri ÖGV; BÖGV; ÖKGV

En az %50

Orta, ileri, çok ileri ÖGV; BÖGV; ÖKGV

En az %60

İleri, çok ileri ÖGV; BÖGV; ÖKGV

En az %70

Çok ileri ÖGV; BÖGV; ÖKGV

En az %80

BÖGV; ÖKGV

En az %90

ÖKGV

Önemli: Rapor tek başına hak kazandırmaz. Her hakkın kendi mevzuatındaki ek şartlar (örneğin hane geliri, bakım ihtiyacı değerlendirmesi) ayrıca aranır.

Süreli ve sürekli rapor

Raporda geçerlilik süresi mutlaka belirtilir.

• Süreli rapor: Gereksinimin ilaç, ameliyat veya rehabilitasyonla azalma ihtimali olduğunda ya da hastalık bulguları tam görülemediğinde verilir.

• Sürekli rapor: Gereksinimin sabit kalması veya artması beklenen durumlarda verilir.

Süreli raporun bitmesine altı aydan kısa süre kaldığında bakım veren kişinin talebiyle yeniden rapor verilebilir. Çocuğun durumu değişirse süre beklemeden, ilgili branş hekiminin kurula sevk etmesiyle yeniden değerlendirme yapılabilir. Rapor bitiş tarihi, evde bakım yardımı ve özel eğitim desteği gibi hizmetlerin kesintiye uğramaması için mutlaka takip edilmelidir.

18 yaşına gelen çocuğun raporu ne olur?

Ailelerin en sık gözden kaçırdığı kurallardan biri budur. ÇÖZGER, "sürekli" yazsa bile çocuk 18 yaşını doldurduğunda geçersiz hâle gelir. (Terör, kaza ve yaralanmaya bağlı durum bildirir raporlar bu kuralın dışındadır.)

Hak kaybı yaşamamak için 18 yaşına üç aydan kısa süre kala talep üzerine erişkin engelli sağlık kurulu raporu alınabilir. Bu rapor, 18 yaşın dolduğu tarihten itibaren geçerli sayılır. Erişkin raporunda özel gereksinim düzeyi değil, yüzde üzerinden engel oranı ve gerektiğinde "tam bağımlı" gibi ibareler yer alır. Evde bakım yardımı alan gençlerde yeni raporda gerekli ibarenin bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

ÇÖZGER raporuna itiraz

Raporun düzeyini veya içeriğini hatalı buluyorsanız bakım veren kişi ya da raporu isteyen kurum itiraz edebilir.

1. İtiraz başvurusu: Raporu düzenleyen hastanenin bulunduğu veya çocuğun ikamet ettiği ilin il sağlık müdürlüğüne yapılır. 2026 tarihli Sağlık Raporları Yönetmeliği'ne göre kişisel itiraz süresi, raporun e-Devlet sistemine aktarılmasından itibaren 30 gündür.

2. İkinci rapor: İl sağlık müdürlüğü çocuğu hakem hastane listesindeki hastaneye gönderir.

3. Çelişki hâlinde: İki rapor çelişir ve yeniden itiraz edilirse çocuk bölge hakem hastanesine sevk edilir. Bölge hakem hastanesinin kararı kesindir.

4. Yeni başvuru: Kesinleşen rapordan sonra aynı gereksinim alanında yeni başvuru için belirli bir bekleme süresi öngörülmüştür (genel uygulama altı aydır).

İtiraz dilekçesinde nelerin hatalı olduğunu somut olarak yazın: kurulun eksik branşla oluşturulması, çocuğu izleyen hekimin görüşünün alınmaması, konsültasyon formlarında işlev kısıtlılıklarının yazılmaması veya kılavuz ölçütlerinin yanlış uygulanması gibi.

Not: İtiraz usulü ve süreleri 2026'da yeniden düzenlendi. İşlem yapmadan önce güncel süre ve usulü il sağlık müdürlüğünden teyit edin.

ÇÖZGER raporu hangi haklarda kullanılır?

• Özel eğitim ve destek eğitimi (RAM değerlendirmesiyle birlikte)

• Evde bakım yardımı (ağır engellilik ibaresi ve diğer şartlarla)

• Resmî ve özel bakım merkezlerinde bakım hizmeti

• Fizyoterapi, rehabilitasyon, cihaz, ortez ve protez ihtiyaçları

• Gelir vergisi indirimi gibi vergi kolaylıkları

• Sosyal yardımlar ve diğer destekler

Raporda, talep edilirse çocuğun özel gereksinimi nedeniyle çalıştırılamayacağı işlerin niteliği de belirtilebilir.

ÇÖZGER sürecinde sık yapılan hatalar

Hata

Doğru yaklaşım

Yetkili listede olmayan hastaneden rapor almak

Başvurudan önce Bakanlığın yetkili hastane listesini kontrol edin

Önceki tetkik ve epikrizleri götürmemek

Tüm tıbbi kayıtları hazır bulundurun

Raporu teslimde incelememek

Düzeyi ve ibareleri aynı gün kontrol edin; gerekirse hemen itiraz planlayın

İtirazı gerekçesiz yapmak

Usul ve içerik hatalarını somut yazın

Süreli raporun bitişini takip etmemek

Bitime altı ay kala yenileme başvurusu yapın

18 yaş geçişini unutmak

18 yaşa üç aydan az kala erişkin rapor başvurusu yapın

Raporu tek başına hak kazandırır sanmak

Her hakkın ek şartlarını ayrıca kontrol edin

Sıkça Sorulan Sorular

ÇÖZGER raporu nedir?

Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu'dur. 18 yaşını doldurmamış çocuklar için sağlık kurulunca düzenlenir; raporda engel oranı değil, özel gereksinim düzeyi yazılır.

ÇÖZGER raporu nereden alınır?

Sağlık Bakanlığı'nın ÇÖZGER düzenlemeye yetkilendirdiği hastanelerden alınır. Yetkili hastane listesi Bakanlığın internet sitesinde yer alır.

ÇÖZGER raporu kaç günde çıkar?

Başvurudan itibaren en geç 30 gün içinde tamamlanması gerekir.

ÇÖZGER oranları nelerdir?

Özel gereksinimi vardır %20–39; hafif düzeyde %40–49; orta düzeyde %50–59; ileri düzeyde %60–69; çok ileri düzeyde %70–79; belirgin özel gereksinim %80–89; özel koşul gereksinimi %90–99 karşılığına denk gelir.

ÇÖZGER'de hangi düzey ağır engelli sayılır?

"Çok ileri düzeyde", "belirgin" ve "özel koşul gereksinimi" ifadeleri ağır engellilik anlamına gelir.

"Özel gereksinimi vardır" yüzde kaçtır?

Yalnızca bu ifade yazıyorsa karşılığı %20–39 aralığıdır. %40 eşiği arayan haklar için en az "hafif düzeyde" ifadesi gerekir.

Birden fazla hastalığı olan çocukta düzey nasıl belirlenir?

Oranlar birleştirilmez. Her alan ayrı yazılır ve en yüksek düzey çocuğun düzeyi kabul edilir.

ÇÖZGER 18 yaşında geçersiz olur mu?

Evet. 18 yaşını doldurduğu tarihte geçersiz hâle gelir. 18 yaşa üç aydan az kala erişkin engelli sağlık kurulu raporu için başvurulabilir.

ÇÖZGER raporuna itiraz süresi kaç gündür?

Güncel düzenlemeye göre kişisel itirazlarda süre, raporun e-Devlet'e aktarılmasından itibaren 30 gündür. İtiraz il sağlık müdürlüğüne yapılır. Başvurmadan önce güncel süreyi teyit edin.

ÇÖZGER raporu olan her çocuk evde bakım maaşı alabilir mi?

Hayır. Raporda ağır engellilik anlamına gelen üç ibareden birinin bulunmasına ek olarak gelir şartı ve bakım ihtiyacı değerlendirmesi de aranır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi veya hukuki tavsiye yerine geçmez. Somut durumunuz için ilgili hastane, il sağlık müdürlüğü veya bir avukata danışın. Yazı, Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (RG 20.02.2019/30692), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın engelliler için bilgilendirme rehberi ve güncel hukuki rehber yazılarına dayanmaktadır.